భారత ఎన్నికల వ్యవస్థలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకువచ్చే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం అడుగులు వేస్తోంది. తాజా సమాచారం ప్రకారం, దేశవ్యాప్తంగా లోక్సభ మరియు అసెంబ్లీ స్థానాలను సుమారు 50 శాతం పెంచే ప్రతిపాదనను ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తోంది. మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం (నారీ శక్తి వందన్ అధినియం) అమలును వేగవంతం చేయడమే లక్ష్యంగా ఈ భారీ కసరత్తు జరుగుతోంది. ఈ మేరకు ఎన్డీయే భాగస్వామి పక్షాలకు కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా స్పష్టం చేశారు. ఈ చారిత్రాత్మక మార్పులకు సంబంధించిన కీలక వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి.
నియోజకవర్గాల పునర్విభజన:
-
2011 జనాభా ప్రాతిపదికన: రాజ్యాంగం ప్రకారం, 2026 తర్వాత జరిగే తొలి జనగణన (Census) ఆధారంగానే పునర్విభజన జరగాలి. అయితే, మహిళా రిజర్వేషన్లను 2029 ఎన్నికల నాటికే అమలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో, ప్రభుత్వం 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా ఈ ప్రక్రియను చేపట్టేందుకు రాజ్యాంగ సవరణను తీసుకురావాలని యోచిస్తోంది.
-
స్థానాల పెరుగుదల: ప్రస్తుత ప్రతిపాదన ప్రకారం, లోక్సభ స్థానాల సంఖ్య ప్రస్తుతమున్న 543 నుంచి 816కు పెరిగే అవకాశం ఉంది. అంటే ప్రతి రాష్ట్రంలోనూ సీట్ల సంఖ్య దాదాపు 50 శాతం పెరుగుతుంది.
-
మహిళా కోటా: పెరిగిన 816 స్థానాల్లో మూడో వంతు, అంటే 273 స్థానాలు మహిళలకు రిజర్వ్ చేయబడతాయి.
రాష్ట్ర అసెంబ్లీలపై ప్రభావం:
-
లోక్సభతో పాటు అన్ని రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ స్థానాలు కూడా ఇదే నిష్పత్తిలో పెరగనున్నాయి. దీనివల్ల ప్రాతినిధ్యం పెరగడమే కాకుండా, కొత్త నియోజకవర్గాలు ఏర్పడి పాలన ప్రజలకు మరింత చేరువయ్యే అవకాశం ఉంది.
-
దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆందోళన: జనాభా నియంత్రణను సమర్థవంతంగా అమలు చేసిన దక్షిణాది రాష్ట్రాలు, కేవలం జనాభా ప్రాతిపదికన సీట్లు పెంచితే తమ రాజకీయ ప్రాధాన్యత తగ్గుతుందని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. అయితే, అన్ని రాష్ట్రాల ప్రస్తుత సీట్ల నిష్పత్తి దెబ్బతినకుండా ‘ప్రో-రాటా’ (Pro-rata) పద్ధతిలో ఈ పెంపు ఉంటుందని ప్రభుత్వం హామీ ఇస్తోంది.
రాజకీయ వ్యూహం:
ఈ భారీ మార్పుల కోసం ప్రభుత్వం విపక్షాలతో చర్చలు జరుపుతోంది. పార్లమెంట్ బడ్జెట్ సమావేశాల్లో లేదా ప్రత్యేక సమావేశం ఏర్పాటు చేసి దీనికి సంబంధించిన సవరణ బిల్లును ప్రవేశపెట్టే అవకాశం ఉంది. ఇది అమలైతే, భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో అతిపెద్ద నియోజకవర్గాల మార్పుగా ఇది నిలిచిపోతుంది. చట్టసభల్లో మహిళలకు సరైన వాటా కల్పించడం కోసం ఈ పునర్విభజన ప్రక్రియ అత్యంత కీలకంగా మారనుంది.
